نفت چیست ؟ نفت اوپک چیست | روش استخراج نفت و چگونگی شکل‌ گیری نفت

نفت چیست ؟ نفت اوپک چیست | روش استخراج نفت و چگونگی شکل‌ گیری نفت

نفت (نفت خام و یا پترولیوم) سوختی فسیلی است که از باقی‌مانده ارگانیزم‌های دریاهای قدیمی شکل گرفته‌اند. چگونه شکل‌گیری نفت را باید در تاریخچه زمین‌شناسی سیاره خاکی‌مان جستجو کرد. نفت چگونه...

نفت (نفت خام و یا پترولیوم) سوختی فسیلی است که از باقی‌مانده ارگانیزم‌های دریاهای قدیمی شکل گرفته‌اند. چگونه شکل‌گیری نفت را باید در تاریخچه زمین‌شناسی سیاره خاکی‌مان جستجو کرد.

نفت چگونه تشکیل می‌شود؟ میلیون‌ها سال قبل، جلبک‌ها و گیاهانی در دریا‌های کم عمق زندگی می کردند. پس از مرگ و فرورفتن آنها در بستر دریا، مواد ارگانیک (آلی) با سایر رسوبات ترکیب شدند و دفن شدند. در طول میلیون‌ها سال و تحت فشار و دمای بالا، باقی مانده این ارگانیزم‌ها به چیز‌هایی تبدیل شدند که ما امروزه از آنها تحت عنوان سوخت‌ فسیلی یاد می‌کنیم. این خلاصه‌ای از چگونگی شکل‌گیری نفت است. زغال سنگ، گاز طبیعی و نفت از جمله سوخت‌های فسیلی هستند که با چنین شرایطی ایجاد می‌شوند. امروزه نفت در مخازن زیر زمینی گسترده‌ای که دریاهای گذشته در آنها قرار داشتند، یافت می‌شود. ذخایر نفت را می‌توان در زیر زمین و یا زیر بستر اقیانوس‌های پیدا کرد. نفت خام با استفاده از ماشین‌های حفاری عظیم استخراج می‌شوند.

فوران چاه‌های نفت و گاز چگونه مهار می‌شود؟

در نخستین اقدام، ابعاد حادثه بررسی و از گسترش آتش‌سوزی جلوگیری می‌شود، به همین منظور چنانچه مخزن سوختی در نزدیکی محل چاه وجود داشته و دسترسي به آن مقدور باشد، آن را دور می‌کنند. در گام بعدی، با بکارگیری روش‌هایی، آهن‌آلات و تجهیزات سوخته آوار شده بر روی چاه حادثه دیده را جابه‌جا می‌کنند تا دسترسی به دهانه چاه و اجرای عملیات مهار آتش میسر شود.

مهارگران برای اجرای عملیات حمله مستقیم به آتش و به‌منظور ورود به چاه و مسدود کردن آن در سطح، به پشتیبانی سوپرآب‌پاش‌ها و پمپ‌تراک‌های پرقدرت برای خنک کردن (Cooling) محیط، تجهیزات و موقعیت چاه نیاز دارند و تیم آتش‌نشانی با پاشیدن پیوسته چندین هزار لیتر آب در دقیقه در محیط، چتر ایمن خنکی ایجاد مي‌کنند تا نزدیک شدن به دهانه چاه که معمولا دمای آتش در نزدیکی آن حتی به یکهزار درجه سانتی‌گراد هم می‌رسد، ممکن شود.

1. حمله مستقیم به چاه سرکش از سطح

پس از جمع‌آوری ضایعات دکل از روی چاه، برای مهار فوران به‌طور معمول از ٢ روش حمله مستقیم به چاه از سطح (Top Kill) و کشتن چاه از عمق (Bottom Kill) را در دستور کار قرار می‌دهند. به‌طور معمول، در حوادث فوران چاه‌های نفت و گاز که در دست حفاری بوده‌اند، فشار گاز و سیال درون مخزن، بر ستون سیال حفاری در حین بالا آمدن لوله‌های حفاری غلبه می‌کند و موجب هرزروی سیال حفاری در چاه و در نهایت موجب نشت گاز در شیرهای جانبی (Side Valve Tubing Head Spool) و فوران چاه می‌شود، پس در عملیات مهار باید فشاری در چاه ایجاد شود که از خروج سیال مخزن جلوگیری کند.

در عمليات «Top Kill» به‌عنوان نخستين گام ممكن در برنامه مهار، از يك دستگاه «Athey Wagon» و یک دودکش هدایت‌کننده (Stinger) برای تجميع آتش پراکنده و پُر عرض و هدايت آن داخل دودکش و به سمت تاج آتش به شکل یک ستون بلند استفاده می‌شود تا دسترسي به دهانه چاه و تجهیزات فوران‌گیر (BOP) میسر شود. در این مرحله، اگر تجهيزات فوران‌گیر سالم بود، چاه را از همان جا می‌بندند، اما اگر معیوب و ذوب شده بود، با استفاده از دستگاه برش، پیچ‌ها، اتصالات (Connections)، فلنج‌ها و شیرآلات را از روي چاه درحال فوران با مهارت می‌برند.

سپس لوله هدایت‌شونده که از پیش با بررسی‌های دقیق فنی و مهندسی، طراحی، و با آلیاژ ویژه مقاوم در برابر دمای بالا ساخته شده است را به داخل شیر فوران‌گیر وارد و با تثبیت آن عملیات تزریق سیال حفاری و مسدود کردن چاه را آغاز می‌کنند. این سیال عموما گِل حفاری است که گِل‌شناس وزن آن را سنگین‌تر از سیال مخزن مربوط به چاه در حال فوران در نظر می‌گیرد تا بتواند با راندن لوله جداری (Casing) به داخل چاه و تزریق گل و ایجاد ستون سنگین سیال حفاری، فشار درونی چاه را کاهش دهد و آتش را مهار و چاه را بکشد و درنهایت شیر در کلاس مناسبی روی دهانه چاه نصب شود.

owj seda

2. حفر چاه امدادی و مهار فوران از عمق

با توجه به اینکه اجرای عملیات Top Kill و حمله به چاه از سطح که ممکن است به نتیجه نرسد یا چاه از طریق آن به‌طور کامل مهار نشود، پس موازی با آن، برنامه حفاری چاه امدادی (Relief Well) یا همان چاه جهت‌دار (Directional Well) برای نفوذ و ورود به جداره چاه و کشتن آن از عمق (Bottom Kill) نیز اجرا می‌شود که البته این عملیات زمان‌بر است و پیش از آن، عملیات ساخت جاده‌های دسترسی برای انتقال دکل حفاری به موقعیت مناسبی در نزدیکی چاه در حال فوران، خاک‌ریزی، تأمین آب، تسطیح زمین و ساخت محل حفر چاه (Cellar) امدادی، در دستور کار قرار می‌گیرد.

در گذشته، چاه امدادی به‌صورت قائم و در موقعیت بسیار نزدیک به چاه فوران کرده حفاری می‌شد تا پس از ورود به مخزن، با دِبی (Rate) بالایی از آن بهره‌برداری می‌کردند تا فشار در چاه در حال فوران و سوختن، کاهش یابد و جهت جریان سیال مخزن به‌سوی چاه جدید سرازیر شود و سرانجام فوران به صفر برسد و مهار شود، اما این روش به ماه‌ها زمان و هزینه زیادی نیاز داشت و حتی ممکن بود به نتیجه نرسد، از این رو، در سال 1933 میلادی، نخستین چاه امدادی به‌صورت جهت‌دار حفاری شد و با پمپاژ حجم زیادی آب از طریق آن به درون چاه در حال فوران، مسیر خروج هیدروکربن‌ها به بیرون مسدود و از آن پس به عنوان یک روش مناسب در مهار فوران چاه‌های نفت و گاز، به کار گرفته شد.

پس از حفر چاه امدادی و مسیرهای انحرافی و ورود به جداره چاه در حال فوران، عملیات تزریق اسید به چاه آغاز می‌شود تا ارتباط میان 2 چاه بهبود یابد، سپس با حداکثر توان از طریق چاه امدادی، سیمان با وزن و دانسیته مناسب تزریق می‌شود (Cementing) تا در نهایت چاه، مسدود و کشته شود. پس از کشتن چاه، عملیات ایمن‌سازی و متروکه‌سازی چاه انجام می‌شود.

owj seda

ویژگی‌های نفت چیست؟ نفت خام به طور معمول سیاه و یا قهوه‌ای تیره‌ است، اما می‌تواند ته رنگی از رنگ‌های زرد، قرمز، برنزی و یا حتی سبز داشته باشد. این تنوع رنگ نشان دهنده ترکیبات شیمیایی خاصی هستند که منابع مختلف تشکیل نفت خام دارند. به عبارت بهتر این ترکیبات در شکل‌گیری نفت دخیل بوده‌اند. به عنوان مثال حضور فلزات و یا گوگرد منجر به روشن‌تر شدن رنگ نفت می‌شود. گازوئیل، محصول مهم و از مشتقات نفت است که در زندگی هر روزه ما بسیار کاربردی است. گازوئیل را می‌توان به طور مجزا از فرآیند شکل‌گیری نفت فرآوری کرد و محصولات مختلف را از آن بدست آورد. تایر‌های ماشین، یخچال، ژاکت و داروی‌های بی‌حسی از جمله این موارد هستند.

نفت (پترولیوم یا نفت خام) مانند زغال سنگ و یا گاز طبیعی نوعی سوخت قسیلی است. شکل‌گیری نفت به فرایندی می‌گویند که طی آن پترولیوم از باقی‌مانده‌های ارگانیزم‌های دریایی متعلق به گذشته‌های دور بوجود آمده است؛ مانند گیاهان، جلبک‌ها و باکتری‌ها.در طول میلیون‌ها سال فشار و گرمای شدید، این باقی‌مانده‌های آلی (فسیل) به پیش‌ماده‌های غنی از کربن تبدیل شدند. ما انسان‌ها برای تامین سوخت و تولید بسیاری از محصولاتمان به آنها نایزمندیم. (اعتبار تصویر :‌ Rebecca Hale, NatGeo) هنگامی که فرآورده‌های نفتی مانند گازوئیل برای بدست آوردن انرژی سوزانده می‌شوند، گازهای سمی و مقادیر بسیاری دی‌اکسید کربن (CO2، یک گاز مهم گلخانه‌ای) تولید می‌کنند. علاوه بر این، سوزاندن سوخت‌های فسیلی به شدت بر آب و هوای ما تاثیر گذار است و تعادل طبیعی را بر هم می‌زند.

در زیر سطح زمین و حفره‌هایی که به سطح زمین راه دارند مقادیر بسیار زیادی نفت یافت می‌شود. چاه‌های بسیاری برای استخراج نفت حفر شده‌اند. جالب است بدانید نفت حتی در مناطق بسیار عمیق‌تر از این چاه‌ها نیز وجود دارد. با این حال باید دانست که نفت مانند سوخت‌های فسیلی دیگر مثل ذغال سنگ و گاز طبیعی تجدید پذیر نیست. میلیون‌ها سال طول می‌کشد تا فرآیند شکل‌گیری نفت مجددا تکمیل شود. به عبارت بهتر هنگامی که آن را استخراج و مصرف کنیم، تقریبا هیچ راهی برای جایگزین کردن آن وجود ندارد.

ذخایر نفت رو به اتمام هستند. در نهایت روزی جهان به بالاترین میزان تولید آن یا “پیک نفت” (peak oil) خواهد رسید. برخی متخصصان پیش‌بینی می‌کنند که پیک نفت تا سال ۲۰۵۰ محقق خواهد شد. یکی از حیاتی‌ترین موضوعات روز در زمینه تامین انرژی جهان جایگزین‌های نفت است و صنایع بسیاری بر روی این موضوع تمرکز کرده‌اند.

owj seda چگونگی شکل‌گیری نفت ؛ کروژن چیست؟ شرایط زمین‌شناسی که در نهایت چگونگی تشکیل نفت را ممکن می‌کنند، میلیون‌ها سال قبل به وقوع پیوست، هنگامی که گیاهان، جلبک‌ها و پلانکتون‌ها در اقیانوس‌ها و دریا‌های کم عمق انباشت شدند. این ارگانیزم‌ها هنگام پایان یافتن چرخه زندگی‌شان به کف دریا‌ها فرو رفتند. در طول زمان، آنها در زیر میلیون‌ها تن رسوبات و لایه‌های بیشتر از باقی‌مانده‌های گیاهان دفن و خرد شدند. در نهایت، دریا‌های قدیمی خشک شدند و حوضه‌های خشکی تحت عنوان “حوزه‌های رسوبی” باقی ماندند. در عمق زیرین سطح این حوزه، مواد آلی در بین گوشته زمین در زیر با دمای بسیار بالا و میلیون‌ها تن سنگ و رسوب در بالا فشرده می‌شوند. در این شرایط اکسیژن تقریبا به طور کامل حضور ندارد، و مواد آلی شروع به تبدیل شدن به ماده‌ای مومی شکل به نام کروژن (Kerogen) می‌کنند. کروژن ماده‌ای مهم در روند شکل‌گیری نفت به شمار می‌آید. نفت از مواد آلی (ارگانیک) تشکیل شده که عمدتا به صورت رسوبات در بستر دریا ذخیره و در طی میلیون‌ها سال شکسته می‌شوند و تغییر شکل می‌دهند. اگر در یک منطقه‌ای سنگ‌های منبع، مخزن، پوشش و نیز یک دام وجود داشته باشد، امکان تشکیل نفت و وجود ذخایر نفت و گاز تجدید پذیر در آنجا وجود خواهد داشت. بخش عمده‌ای از ذخایر نفت و گاز جهان در فلات قاره‌ای نروژ ذخیره شده‌ است که از یک لایه ضخیم خاک رس سیاه در چندین هزار متری زیر بستر دریا، منشاء می‌گیرد. رس سیاه یک سنگ منبع است، به این معنا که منبع شامل مقادیر قابل ملاحظه‌ای از باقی‌مانده‌ ارگانیکی است.

منابعی که نفت از آنجا بدست می‌آید، مخازنی از نفت خام به دام افتاده در میان سنگ‌ها در اعماق زمین است. مخازن نفتی در سراسر جهان کشف شده‌اند. نفت را با واحد “معادل بشکه نفت” (BOE) و یا “بشکه نفت” (bbl) اندازه گیری می‌کنند. هر بشکه نفت معادل ۱۰۰ الی ۲۰۰ لیتر و یا ۲۶ تا ۵۳ گالون نفت است. (اعتبار : Wikimedia) این رس حدود ۱۵۰ میلیون سال قبل در پایین دریایی انباشته شده است که بخش عمده‌ای از شمال غربی اروپای کنونی را پوشش می‌داده است. در این ناحیه عمدتا بسر دریا راکد و مرده بود، در حالی که در لایه‌هایی بالایی آب زندگی جریان داشت. در ادامه فرآیند شکل‌گیری نفت، با مرگ فیتوپلانکنتون‌های میکروسکوپی، آنها به زیر دریا فرو می‌رفتند و در مقادیر انبوه و در رسوبات خالی از اکسیژن انباشته می‌شدند. با گذشت زمان، آنها در مناطق عمیق‌تر دفن شدند و تحت فرآیند طولانی تغییر شیمیایی توسط تجزیه باکتریایی قرار گرفتند و نیز با ضخیم‌شدن توده رسوبات سنگین‌تر شدند. سرانجام این فرآیندها منجر به تشکیل هیدروکربن‌های گاز و مایع در سنگ منبع می‌شدند.

یکی از محصولات تجزیه بی‌هوازی در فرآیند تشکیل نفت، مواد ارگانیک کروژن (Kerogen) است؛ مخلوطی از ترکیبات آلی که در فشار و دمای بالا به آرامی نفت و گاز تولید می‌کند. در فلات قاره‌ای نروژ، با افزایش هر کیلومتر عمق،  ۲۵ درجه سانتی‌گراد دما افزایش پیدا می‌کند.

پس از صدها میلیون سال فرسایش و رسوب، احتمالا سنگ منبع به زیر چندین کیلومتر از رس و شن و ماسه ذخیره شده، دفن می‌شود. در بازه دمایی ۶۰ تا ۱۲۰ درجه، فرآیند شکل‌گیری نفت به پایان می‌رسد و در دماهای بالاتر عمدتا گاز تولید می‌شود. با شکل‌گیری نفت و گاز، آنها از سنگ منبع خارج می‌شوند و از آنجایی که هیدروکربن‌ها از آب سبک‌تر هستند، نفت و گاز به بخش بالایی سنگ‌های متخلل آبدار مهاجرت می‌کنند. مهاجرت نفت و گاز هزاران سال طول می‌کشد و ممکن است پیش از آنکه به لایه‌ای از سنگ‌های غیرقابل نفوذ برسند، ده‌ها کیلومتر وسعت پیدا کنند. همچنین ممکن است نفت و گاز به درون دریا نشت کنند. سنگ‌های ذخیره‌ای، متخلخل هستند و همیشه با ترکیبات مختلفی از آب، نفت و گاز اشباع شده‌اند. آنها در واقع انبارهایی هستند که پس از شکل‌گیری نفت کارایی دارند. بیشتر ذخایر نفت نروژ در عصر ژوراسیک، در سنگ‌های مخزن ذخیره و در دلتا‌های بزرگ تشکیل شده و توسط رودخانه‌ها انباشته شده‌اند.

این نمودار نفت‌خیز ترین کشور‌های جهان و یا به عبارتی ملل‌هایی که بیشترین ذخایر نفتی را در اختیار دارند را نشان می دهد. آنطور که کارتابل بین‌المللی اوپک (OPEC) اعلام می‌کند، ۸۰ درصد از ذخایر نفتی جهان در اختیار کشور‌های عضور این پیمان است. ونزوئلا، ایران، عربستا سعودی و عراق بیشترین میزان نفت جهان را در اختیار دارند. به بیان دیگر عمده نفت جهان در خاورمیانه نهفته است.

owj seda (اعتبار : OPEC) ذخایر اصلی نفت حوزه‌های گلفاکس (Gullfaks)، اوسبرگ (Oseberg) و استافیورد (Statfjord) در دلتای بزرگ برنت وجود دارند و در عصر ژوراسیک شکل گرفته‌اند. همچنین مخازن بزرگی در شن و ماسه نیز وجود دارند که در جلگه‌های رسوبی دوره تریاسه (Triassic)، دریاهای کم‌عمق دوره ژوراسیک پسین و نیز در دریای زیر زمینی دوره پالئوژن، بوجود آمدند. در بخش جنوبی دریای شمال، لایه‌های ضخیم گچی متشکل از اسکلت‌های آهکی میکروسکوپی گیاهان و جانوران یک سنگ ذخیره مهم را شکل دادند. هرچه زمان، دما و فشار افزایش پیدا می‌کند، کروژن تحت تاثیر فرآیندی به نام کاتاژنز (catagenesis) قرار می‌گیرد و به هیدرو کربن‌ها تبدیل می‌شود. هیدروکربن ترکیب ساده‌ای است که از هیدروژن و کربن تشکیل شده است. تنوع هیدروکربن‌ها در نتیجه تغییر میزان گرما و فشار بوجود می‌آیند. زغال سنگ، تورب (Peat) و گاز طبیعی مثال‌هایی از این جمله‌اند. حوضه‌های رسوبی، محلی که در واقع بستر دریاهای قدیمی، منابعی کلیدی از نفت به شمار می‌آیند. در آفریقا، حوضه رسوبی دلتای نیجر (Niger) سرزمین کشور‌های نیجریه، کامرون و گینه استوایی را شامل می‌شود. بیش از ۵۰۰ ذخیره نفت در حوضه عظیم دلتای نیجر کشف شده و در مجموع آن را به یکی از پرحاصل‌ترین منابع نفتی آفریقا تبدیل کرده است.

شیمی و رده‌بندی نفت خام گازوئیلی که به عنوان سوخت خودرو‌هایمان استفاده می‌کنیم، پارچه‌های مصنوعی به کار رفته در کیف و کفش‌مان و هزاران محصول کارآمد و متفاوت دیگر از نفت تشکیل شده‌اند. به عبارت دیگر آنها شکلی پایدار و قابل اتکا از نفت هستند. با این حال نفت خام که منشاء همه این موارد است، پایدار و یکپارچگی آنها را ندارد.

owj seda

شیمی نفت نفت خام از هیدروکربن‌ها تشکیل شده است، ترکیباتی که عمدتا از هیدروژن (حدود ۱۳ درصد) و کربن (حدود ۸۵ درصد) ساخته شده‌اند. سایر عناصر مانند نیتروژن ( حدود ۰.۵ درصد)، گوگرد (۰.۵ درصد)، اکسیژن (۱ درصد) و فلزاتی مانند‌ آهن، نیکل و مس (کمتر از ۰.۱ درصد) نیز می‌توانند در مقدار کم با هیدروکربن‌ها ترکیب شوند. نحوه‌ای که ملکول‌ها در این هیدروکربن‌ها آرایش می‌یابند در نتیجه ساختار اولیه جلبک‌ها، گیاهان و پانکتون‌ها در میلیون ها سال قبل است. میزان گرما و فشاری که گیاهان در معرض آن قرار می‌گرفتند نیز عاملی بر تنوع هیدروکربن‌های نفت‌ خام است. مهندسان با استفاده از تجهیزات پیشرفته، مانند ماهواره‌ها، در تلاش‌اند تا ذخایر نفت را که در اعماق زیر بستر اقیانوس‌ها وجود دارند را شناسایی کنند. (اعتبار : Davis Meltzer , NatGeo)

بدلیل این تنوع، نفت‌ خامی که از زمین خارج می‌شود می‌تواند شامل صد‌ها ترکیب نفتی مختلف باشد. نفت‌ سبک می‌تواند تا ۹۷ درصد هیدروکربن داشته باشد، در حالی که نفت‌های سنگین تر و بیتومن (قیر) ها ممکن است تنها ۵۰ درصد هیدروکربن و مقادیر زیادی از سایر عناصر را در برداشته باشند. بنابراین برای تولید فرآورده‌های نفتی مختلف همیشه نیاز است تا نفت را آماده کنیم.

بر اساس یه فهرست کلی می‌توان نفت را طبقه بندی کرد:

موقعیت جغرافیایی محل حفاری میزان محتویات گوگرد گرانش API (نوعی میزان برای چگالی)

1. رده بندی بر اساس موقعیت جغرافیایی محل حفاری استخراج نفت در سراسر جهان انجام می‌شود. با این حال سه منبع اولیه وجود دارد که از آنها برای رتبه بندی و قیمت گذاری سایر منابع استفاده می‌شود. نفت برنت ، نفت اینترمیدیت تگزاس غربی و نفت دبی و عمان. نفت برنت ترکیبی است که از ۱۵ میدان نفتی مختلف در بین اسکاتلند و نروژ در دریای شمال می‌آید. این میدان‌های نفتی بخش عمده‌ای از اروپا را تامین می‌کنند.

نفت اینترمیدیت تگزاس غربی (WTI)، نفت خام سبکی است که عمدتا در ایالت تگزاس آمریکا تولید می‌شود. نفت بخش عمده‌ای از آمریکایی شمال را WTI تامین می‌کند. نفت خام سبک، کیفیت بسیار بالایی دارد و از جمله ویژگی‌های آن می‌توان به چگالی، ویسکوزیته و وزن مخصوص پایین و گرانش API و شکست هیدروکربنی بالا اشاره کرد. نفت خام سبک عموما مقداری موم (وکس) دارند. امروزه نفت و سایر محصولات نفتی عمدتا به عنوان سوخت وسائل نقلیه کاربرد دارند. ژنراتور‌های دیزلی مصداقی از این کاربرد‌ها به شمار می‌ایند. به مانند آنچه در این کلینیک بهداشتی روستایی در نیجریه می‌گذرد، یک ژنراتور دیزلی می‌تواند الکتریسیته یک تاسیسات که به شبکه برق متصل نیست را تامین کند. (اعتبار : Nathanael Lichty and My Shot, NatGeo مرجع سوم، نفت خام دبی-عمان (یا نفت فاتح)، نفت ترش و سبکی است که در دبی در امارات متحده عربی و نیز اخیرا در کشور عمان تولید می‌شود. نفت دبی-عمان، مرجعی برای قیمت گذاری حوضه‌های نفتی خلیج فارس است و عمدتا به بخش‌های مختلف آسیا صادر می‌شوند.

نفت اوپک چیست؟ کارتابل بین‌المللی اوپک، یکی دیگر از مرجع‌های مهم نفتی است. اوپک سازمان کشور‌های صادرکنده نفت (OPEC) است. کارتابل بین‌المللی اوپک میانگین قیمتی برای ۱۲ کشور عضو خود در نظر گرفته است. این کشور‌ها شامل : الجزایر، آنگولا، اکوادر، ایران، عراق، کویت، لیبی، نیجریه، قطر، عربستان سعودی، امرات متحده عربی و ونزوئلا هستند.

2. رده‌بندی بر اساس محتویات گوگرد گوگرد به عنوان یک ناخالصی در نفت به حساب می‌آید. گوگرد در نفت خام می‌تواند منجر به خورده شدن فلزات در فرآیند پالایش شود و بدین ترتیب درآلودگی هوا سهیم باشد. به نفتی که بیش از ۰.۵ درصد گوگرد داشته باشد، “نفت ترش” و به نفتی که کمتر از ۰.۵ درصد گوگرد داشته باشد “نفت شیرین” گفته می‌شود. همانگونه احتمالا پیداست، نفت شیرین ارزش بیشتری دارد، چرا که نیاز به پالایش کمتری دارد و طبیعتا آسیب کمتری به محیط زیست وارد می‌کند.

owj seda

3. رده بندی بر اساس گرانش API موسسه نفت آمریکا (API) یک اتحادیه تجاری برای کسب کار‌های مرتبط به صنایع نفت و گاز طبیعی است. موسسه نفت امریکا سیستم استاندارد پذیرفته شده‌ای برای محصولات مرتبط با نفت و گاز، مانند پیمانه‌ها، پمب‌ها و ماشین‌ آلات حفاری ایجاد کرده‌ است. این موسسه همچنین اقدام به ایجاد واحد‌های اندازه‌گیری مختلف کرده است. به عنوان مثال “واحد API” شاخصی برای اندازه‌گیری میزان تشعشعات گاما میله حفاری است. گرانش ای پی آی (API gravity) نیز شاخص برای اندازه‌گیری چگالی نفت خام مایع در مقایسه با آب است. اگر گرانش ای‌پی‌آی نفت خام بزرگتر از ۱۰ باشد به آن “نفت سبک” اطلاق می‌شود؛ نفت سبک بر روی آب شناور می‌ماند. اما اگر این شاخص کوچک‌تر از ۱۰ باشد، این نفت در آب فرو رفته و نیز به آن “نفت سنگین” گفته می‌شود. به طور کلی نفت سبک بیشتر ترجیح داده می‌شود، چرا که هیدروکربن‌های آن بازده بالاتری دارد. نفت‌ سنگین اما دارای غلظت‌های بیشتری از فلزات و گوگرد است و به همین دلیل به پالایش بیشتری نیاز دارد.

owj seda

استخراج نفت در برخی مناطق، نفت به روی سطح زمین می‌جوشد. به عنوان مثال در بخش‌های عربستان سعودی و عراق، سنگ متخلخل به نفت اجازه می‌دهد تا در تالاب‌های کوچکی به سطح زمین تراوش کند. با این حال بخش عمده‌ای از نفت در ذخایر نفتی زیر زمینی به دام افتاده است.

امروزه استخراج نفت با استفاده از ماشین‌ آلات بزرگ و پیچیده انجام می‌شود. این ماشین پرنده مانند که در تصویر مشاهده می‌شود نوعی دکل نفتی است. دکل های نفتی دارای تجهیزاتی هستند که هر دو عمل استخراج و پمپاژ نفت را انجام می‌دهند. این ماشین یکی از مشهورترین پمپ‌ کننده‌های نفت است که به دلیل ظاهرش نام “پرنده تشنه” را یدک می‌کشد. این پرنده تشنه طوری رنگ آمیزی شده است که ظاهری مانند هوبره (bustard) داشته باشد؛ پرنده‌ای بومی کشور بحرین. (اعتبار : Steve Raymer , NatGeo) به مقداری کل نفت یک مخزن نفتی “نفت درجای” (oil-in-place) گفته می‌‌شود. بسیاری از مایعات نفتی که یک نفت درجای مخزن را تشکیل می‌دهند، غیر قابل استخراج هستند. حفاری برای بدست آوردن این مایعات نفتی، بسیار دشوار، خطرناک و پرهزینه است. بخشی از نفت درجای مخزن که قابل استخراج و پالایش است که ذخایره نفتی مخزن می‌گویند. ذخایر نفت ثابت شده یک پایگاه مهم‌ترین عامل در تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری در عملیات حفاری یک مجموعه به شمار می‌رود. حفاری‌های نفتی همچنین می‌توانند توسعه‌ای، اکتشافی و هدایتی باشند.

حفاری در منطقه‌ای که تا پیش از ذخایر نفتی در آن یافت شده بود را حفاری توسعه‌ای می‌نامند. خلیج پرودو (Prudhoe) در آلاسکا بزرگترین ذخیره نفتی در آمریکای شمالی به شمار می‌رود. حفر چاه‌ها جدید و گسترش تکنولوژی استخراج مواردی است که استخراج توسعه‌ای خلیج پرودو را شامل می‌شود.

در منطقه‌ای که تاکنون ذخایر نفتی در آن وجود نداشته می‌توان حفاری اکتشافی انجام داد. این نوع حفاری که تحت عنوان حفاری وحشی نیز شناخته می‌شود، نوعی کسب و کار پرخطر است که در احتمال شکست در آن بسیار بالا است. با این حال آنچه از یک حفاری اکتشافی موفق آمیز نصیب سرمایه‌گذاران می‌شود بسیاری را برای انجام چنین کاری ترغیب می‌کند. به عنوان مثال می‌توان از گلن مک‌کارتی نام برد. او به “پادشاه حفاری اکتشافی” مشهور است؛ چرا که در دهه ۱۹۳۰ در مخزن نفتی بزرگ اطراف شهر هیوستون در تگزاس موفق شد ۳۸ مرتبه اکتشاف نفت انجام دهد و از این طریق میلیون‌ها دلار درآمد کسب کند. استخراج نفت یکی از خطرناک‌ترین فرآیندها برای محیط زیست در جهان به شمار می‌آید. نفت جاری می‌تواند اکوسیستم‌های خشکی و نیر وابسته به آب را برای دهه‌ها آلوده کند. در این تصویر یک خرچنگ خزنده را که در پوشش ضخیم خود در ساحل خلیج مکزیک قرار دارد را به سختی می‌توان مشاهده کرد. این خرچنگ یکی از قربانیان بسیار فاجعه “لکه نفتی خلیج مکزیک” به شمار می‌رفت.

حفاری هدایتی هنگامی رخ می‌دهد که در یک ذخیره نفتی شناخته شده به صورت عمودی شروع به حفاری کنید و سپس جهت حفاری خود را به اندازه زاویه کوچکی تغییر داده تا بدین وسیله بتوانید به ذخایر دیگری متصل شوید. نخستین جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نیز به دلیل اتهامات مربوط به حفاری هدایتی بود.

ایران، کویت را متهم می‌کرد که از این شیوه حفاری برای استخراج نفت از ذخایر نفتی عراق در نزدیکی مرز کویت استفاده می‌کند. در ادامه به همین دلیل بود که عراق به کویت حمله کرد و توجه و مداخله بین‌المللی بسیاری معطوف به این موضوع شد. پس از جنگ، مرز میان عراق و کویت مجددا کشیده شد. با این تغییر که این ذخایر در حال حاضر به کویت تعلق دارند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تمام حقوق برای مجله اوج صدا محفوظ است