logo-header
?>
14
طی 24 ساعت 14 مطلب جدید ارسال شده
X
برگشت
X تگ های پربازدید


زردی نوزاد چیست | درمان زردی در نوزادان | زردی نوزاد چقدر طول میکشد

زردی نوزاد چیست | درمان زردی در نوزادان | زردی نوزاد چقدر طول میکشد

حدود ۶ درصد از کودکانی که به دنیا می آیند، رنگ زردی روی پوست شان وجود دارد که به آن زردی یا یرقان می گویند. این عارضه در یکی، دو هفته ابتدایی پس از تولد بروز پیدا می کند. در واقع، اکثر نوزادان... (در ادامه با مجله اوج صدا همراه شوید).

حدود ۶ درصد از کودکانی که به دنیا می آیند، رنگ زردی روی پوست شان وجود دارد که به آن زردی یا یرقان می گویند. این عارضه در یکی، دو هفته ابتدایی پس از تولد بروز پیدا می کند. در واقع، اکثر نوزادان زردی دارند، ولی این مسئله همیشه قابل تشخیص نیست. برای بیشتر نوزادان، این زردی موقتی است و شرایط سخت خودبخود یا به وسیله یک معالجه ساده از بین می رود. ولی در شرایط نادر، این مسئله بسیار جدی شده و نیاز به توجه و مراقبت ویژه دارد.

زردی نوزاد دلایل مختلفی دارد. گاهی ناسازگاری خون در نوزاد باعث ابتلا به زردی می شود. رنگ طبیعی پوست نوزادان قرمز ارغوانی است اما گاهی ممکن است نوزاد بعد از مدتی درجاتی از زردی را تجربه کند. گاهی زردی به قدری زیاد می شود، که سفیدی چشم او کاملاً زرد می گردد. البته گاهی رنگ پریدگی نوزاد که ناشی از کم خونی یا کبودی ناشی از اختلالات تنفسی و کاهش میزان اکسیژن می باشد نیز ممکن است پدر و مادر را گمراه کند که در این موارد باید سریع از کمک متخصص بهره مند شوند و به پزشک مراجعه کنند.

در این مقاله شما می توانید با بیماری زردی، تشخیص و اقدامات لازم برای کنترل و درمان آن آشنا شوید.

چه چیزی باعث بروز زردی می شود؟ تعداد زیاد رنگدانه بیلی روبین (Bilirubin) باعث می شود پوست زرد رنگ به نظر بیاید. خون هر انسان دارای رنگدانه های بیلی روبین است. این رنگدانه ها بر اثر شکستن سلول های قرمز خون ایجاد می شوند.

کبد وظیفه بیرون راندن بیلی روبین ها را بر عهده دارد. در طول دوران بارداری، کبد مادر بیلی روبین ها را برای کودک خود از داخل خون از بین می برد. پس از تولد، مدت زمانی طول می کشد تا کبد کودک این وظیفه را بر عهده بگیرد. در نتیجه، تعداد این رنگدانه ها در خون کودک افزایش پیدا کرده و سبب زرد شدن پوست او می شود که به آن زردی می گویند.

به این نوع زردی، زردی فیزیولوژیکی گفته می شود که معمولاً در روزهای اول و دوم تولد ظاهر شده و خودبخود طی دو هفته از بین می رود. در کودکان زودرس این زمان از ۵ الی ۷ روز آغاز شده و ممکن است تا دو ماه نیز به طول بینجامد. رنگ زرد در ابتدا در صورت نمایان می شود و به تدریج به گردن و سپس سینه نوزاد منتقل شده و در موارد حاد تا انگشتان پای نوزاد نیز ادامه پیدا می کند.

چگونه زردی را در نوزاد تشخیص دهیم؟ نوزاد را به اتاقی که نور آن طبیعی است یا چراغ های مهتابی دارد ببرید. اگر کودک شما پوستی سفید دارد به آرامی انگشت خود را بر پیشانی، بینی و سینه او فشار دهید و سپس رها کنید و ببینید ته رنگ زرد نمایان می شود یا خیر. اگر کودک شما تیره پوست است، لثه و سفیدی چشم او را برای پیدا کردن رنگ زرد چک کنید.

در بسیاری از موارد ارزیابی چشمی کافی نبوده و پزشکان با دادن آزمایش خون مقدار زردی و نوع زردی را تعیین می‌کنند. زردی به 2 نوع تقسیم می‌شود: زردی مستقیم و غیرمستقیم. آنچه اغلب در نوزادان اتفاق می‌افتد زردی غیرمستقیم است که می‌تواند به بافت مغزی خسارت بزند. زردی مستقیم چندان مشکل‌ساز نیست مگر اینکه نوزاد مبتلا به عفونت یا ناراحتی کبدی باشد. البته همیشه زردی تنها علامت نیست. اگر در کنار زردی علایم دیگری مانند بی‌حالی یا شیر خوب نخوردن یا بالا و پایین بودن درجه حرارت بدن وجود داشت احتمال خطر بالاتر است و مراجعه به پزشک باید با سرعت بیشتری صورت بگیرد.

زردی تقریباً در تمامی نوزادان به درجات متفاوتی دیده می شود. لازم به ذکر است که نوع زردی نوزادان با بالغین متفاوت است لذا علل ایجاد آن، نحوه درمان و عوارض زردی نیز در نوزادان متفاوت از بالغین است. تولید بیلی روبین در جنین داخل رحمی نیز وجود داردولی این ماده از طریق جفت به خون مادر منتقل شده و از طریق کبد مادر دفع می شود.

لذا نوزادی که بدنیا می آید بجز در موارد خاص در 24 ساعت اول زندگی زردی ندارد از روز دوم تولد به بعد نوزاد بتدریج زرد می شود تا اینکه در نوزادان رسیده و وزن تولد بالای 2500 گرم درروز 5-3 تولدودرنوزادان نارس و وزن کمتر از 2500 گرم در روز 7-5 تولد به حداکثر مقدار خود می رسد و پس از آن بتدریج زردی نوزاد کاهش می یابد. زردی در نوزادان نارس دیرترولی شدیدتر از نوزادان رسیده بالا می رود و عوارض ناشی از آن در نوزادان نارس بیشتر از نوزادان رسیده است لذا زردی نوزادان نارس توجه بیشتری لازم دارد.

اگر نوزادی در روز اول تولد زرد شود یا در روزهای بعد عدد زردی (بیلی روبین ) بیشتر از 15-13 در نوزادان رسیده و بیشتر از 10 در نوزادان نارس برسد و یا در خانواده فرزند دیگری قبلاً به علت زردی بستری شده باشد این نوزاد نیاز به بررسی بیشتر و مراجعه به پزشک و احیاناً بستری دارد. معمولاً زردی در نوزادان رسیده قبل از 10 روز و در نوزادان نارس قبل از21روز از بین می رود.در صورت پایدار بودن زردی بعد از هفته3-2 زندگی، بایستی نوزاد توسط پزشک معاینه شود. بیلی روبین که عامل زردی نوزاد است در حد کم نه تنها مضر نیست بلکه تا حدودی مفید نیز می باشد.

آیا زردی خطرناک است؟ در اغلب موارد، زردی مسئله ای نیست که نگرانی ایجاد کند. اما اگر تعداد بیلی روبین ها به مقدار زیاد افزایش پیدا کند، زردی ممکن است به صورت موقت بر سیستم عصبی اثر بگذارد. درصد خیلی کمی از زردی ها باعث سنگینی گوش، کاهش رشد یا فلج مغزی می شود که به آن کرنیکتروس (kernicterus) می گویند.

آسیب های زردی در صورت عدم تشخیص:‌ نکته مهم آن است که والدین اگر به علائم نوزاد در بدو تولد به ویژه 72 ساعت اول تولد دقت نکنند ممکن است زردی نوزاد افزایش پیدا کند و موجب آسیب‌های مغزی شود. علائم این آسیب‌ها در آینده برای کودک خطرناک است. علائم هشدار دهنده در این مورد کاهش فعالیت نوزاد، خواب‌آلودگی، بی‌قراری، بی‌اشتهایی، گریه‌های جیغ مانند و تشنج و عقب افتادگی ذهنی و کاهش شنوایی است بنابراین توصیه می‌شود والدین زردی نوزاد را جدی بگیرند و  حتما در 72 ساعت اول بعد از تولد برای بررسی وجود زردی مراجعه داشته باشند.

آیا بعضی از کودکان نسبت به زردی مستعدتر هستند؟ بله؛ کودکان نسبت به گرفتن زردی مستعد می شوند، اگر:

  • خواهر یا برادری داشته باشند که او نیز زردی داشته است.
  • هنگام تولد روی بدن شان کبودی داشته باشند؛ چون سلول های خونی موجود در کبودی شکسته و موجب تولید بیلی روبین می شوند.
  • زود به دنیا آمده باشند؛ چون کبد نارس آنها نمی تواند تعداد بیلی روبین ها را کنترل کند.
  • دارای اختلال ژنتیکی باشند؛ مثل سندروم ژیلبرت (Gilbert’s syndrome)، نقص در غشای سلول های قرمز خون، اختلال روده ای، عفونت، تکان های بیش از اندازه هنگام تولد یا نارسی شَدید.

آیا تغذیه با شیر مادر موجب زردی می شود؟ تغذیه از سینه مادر باعث ایجاد زردی نمی شود، ولی زردی در کودکانی که از شیر مادر تغذیه نمی کنند رایج تر است. عدم وجود مایعات کافی در بدن باعث بالا رفتن تعداد بیلی روبین ها در خون می شود.

بنابراین اگر نوزاد شما از سینه تغذیه می کند و توانایی دریافت میزان کافی شیر را ندارد، احتمال ابتلا به زردی در او افزایش خواهد یافت. کودکانی که از شیر خشک تغذیه می کنند نیز در شرایطی که شیر کافی دریافت نکنند، زردی خواهند گرفت. اگر فکر می کنید کودک تان شیر کافی دریافت نمی کند، بهتر است با پزشک مشورت کنید. به محض اینکه با افزایش تکنیک های شیردهی، کودک تان موفق به دریافت شیر لازم شد، زردی شروع به از بین رفتن خواهد کرد.

از طرفی دیگر ممکن است کودک به درستی تحت مراقبت بوده و وزن کافی هم داشته باشد، ولی چیزی در شیر مادر وجود دارد که مانع از این می شود که کبد توانایی خود را در از بین بردن بیلی روبین ها اعمال کند. این مسئله معمولاً در زردی های فیزیولوژیکی رخ می دهد و می تواند برای هفته ها و ماه ها ادامه پیدا کند. زردی که به خاطر شیر مادر ایجاد می شود، در کودکانی که فقط از شیر مادر تغذیه می کنند رایج تر است و این مسئله مخرب و آسیب رسان با تدابیر متخصص قابل کنترل است.

چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟ اگر کودک تان پوستی متمایل به زردی داشت، مخصوصاً اگر سفیدی چشم او زرد بود یا شکم، پاها و بازوهایش متمایل به زرد بودند، با پزشک تماس بگیرید. همچنین اگر کودک شما مبتلا به زردی بود و بهانه گیر شده بود یا تمایلی به خوردن غذا نداشت یا اگر زردی خفیف او بیش از سه هفته به طول انجامید حتماً با پزشک تماس بگیرید.

نوزادانی که بیشتر در معرض افزایش زردی می باشند

  • اگر مادر گروه خون O داشته باشد ولی نوزاد گروه خون A یا B داشته باشد.
  • اگر مادر Rh منفی و نوزاد Rh مثبت داشته باشد. بخصوص اگر مادر آمپول درگام حین حاملگی و بعد از زایمان دریافت نکرده باشد و به ویژه در زایمان های دوم به بعد.
  • سابقه زردی در فرزندان قبلی
  • عدم دریافت کافی شیر مادر در روزهای اول زندگی
  • نوزادان نارس (سن حاملگی کمتر از 37 هفته)
  • نوزادان با وزن تولد کمتر از 2500 گرم
  • نوزادان متولد شده از مادران مبتلا به دیابت
  • نوزاد مبتلا به فاوویسم

چه زمانی زردی به مسئله ای جدی تبدیل می شود؟ اگر زردی کودک شما در ۲۴ ساعت ابتدایی تولد رخ دهد، این مسئله همیشه جدی خواهد بود و نیاز به مداوا و نظارت مستقیم پزشک دارد. این مدل از زردی رایج نبوده و به دلیل ناسازگاری گروه خونی میان مادر و کودک رخ می دهد.

اگر گروه خونی شما O یا از خانواده گروه های خونی منفی باشد، ممکن است با گروه خونی کودک خود ناسازگار باشید. در اوایل دوران بارداری، متخصص خون شما را چک خواهد کرد تا از خطرات احتمالی مطمئن شود. اما هیچ راهی برای اطمینان از ناسازگاری گروه های خونی وجود ندارد و باید صبر کرد تا نوزاد به دنیا بیاید تا گروه خونی اش مشخص شود.

همچنین تستی به نام کومبس نیز ممکن است در جهت تشخیص ناسازگاری مادر و کودک انجام شود تا مطمئن شوند این ناسازگاری بر کودک اثر گذاشته است یا خیر. اگر گروه خونی کودک شما با گروه خونی شما ناسازگار باشد یا اگر جواب تست کومبس مثبت باشد، کودک باید تحت نظر پزشک قرار بگیرد.

درمان زردی نوزاد بسته به شدت زردی و سن نوزاد ممکن است نیاز به بستری‌باشد. زردی خفیف معمولاً طی یک یا دو هفته خودبخود بهبود می یابد،‌ اما اگر شیرخوار شما زردی متوسط تا شدید داشت باید به مدت بیشتری در بیمارستان باشد یا اینکه از نو بستری شود.

درمانها یی که سبب کاهش بیلی روبین می شوند شامل موارد ذیل است:

 درمان با نور (فوتو تراپی ) : در این حالت شیرخوار را در زیر یک منبع نوری فرابنفش قرارداده یا در داخل پوششهای نور مصنوعی می پیچانند. نور می تواند بیلی روبین را به فرمی تبدیل کند که از طریق کلیه قابل دفع باشد. نوزادان مبتلا می توانند تا چندین روز تحت این روش درمانی قرار گیرند.

استفاده از تعویض خون: در موارد بسیار نادر، زمانی که زردی شدید به سایر درمان ها پاسخ ندهد. شیرخوار ممکن است نیاز به تعویض خون پیدا کند.در این روش مقادیر کمی از خون بطور مکرر از بدن خارج می شود.

و سپس به همان میزان خون وارد بدن شیرخوار می شود. این عمل باید حتماً در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان انجام شود.

استفاده از آنتی بادیهای داخل وریدی: اگر زردی شدید ثانویه به ناسازگاری خونی بین مادر و جنین ایجاد شده باشد. تزریق داخل وریدی آنتی بادیها می تواند زردی را کم کرده و احتمال نیاز به دریافت خون را کاهش دهد.

آیا زردی نوزاد را در خانه می توان درمان کرد؟ اگر عدد زردی خیلی بالا نباشد و نوزاد چند روزه سالم باشد والدین می‌توانند درمان را در خانه زیر دستگاه فوتوتراپی انجام دهند. تاکید می‌کنم دستگاه فوتوتراپی، نه هر لامپی. دستگاه فوتوتراپی لامپ مخصوص و ویژگی‌های مخصوصی دارد که باید آن را از مکان‌های معتبر و مطمئن تهیه کرد. این دستگاه‌ها باید استاندارد بوده و لامپ‌های آن به موقع تعویض شود. کارکرد بیش از 2 هزار ساعت این لامپ‌ها در کاهش زردی نقش نخواهد داشت. توجه به فاصله این لامپ‌ها از بدن نوزاد و اینکه لامپ محافظ داشته باشد ضروری است تا در صورتی که شکسته شد، پوست نوزاد را دچار سوختگی یا دیگر عوارض نکند. در این شرایط به توصیه پزشک آزمایش خون نوزاد در فواصل مختلف تکرار می‌شود تا میزان زردی تعیین شود. اگر حال نوزاد مناسب نباشد یا عدد زردی بالا باشد بهتر است درمان در بیمارستان انجام پذیرد.

نوزاد را حجامت کنیم؟ اما در مورد انجام حجامت در نوزاد برای کاهش زردی، به هیچ عنوان این کار توصیه نمی‏شود. چون به گفته عضو هیات علمی دانشگاه شاهد، حجامت برای افراد بزرگسال کاربرد دارد،ولی در نوزادان با عوارض زیادی همراه است، اما دکتر رفعتی به این نکته هم اشاره می‏کند که تعویض خون در صورتی که میزان بیلی‏روبین از حد مجاز بالاتر باشد، با تشخیص پزشک انجام می‏شود.

چون تعویض خون عارضه خاصی برای نوزاد در پی ندارد، اما انجام ندادن آن عوارض جبران‏ناپذیری مانند عقب‏ماندگی ذهنی یا کاهش شنوایی یا سایر عوارض عصبی را احتمالا به دنبال خواهد داشت.